Thứ Ba, ngày 17 tháng 7 năm 2012

Một vài quy tắc căn bản trong việc trình bày một tổng phổ


Một vài quy tắc căn bản trong việc trình bày một tổng phổ

Một vài quy tắc căn bản trong việc trình bày một tổng phổ
     
     
     
[+] Click vào để xem hình lớn
Để thực hiện một tổng phổ đáp ứng yêu cầu của các nhà xuất bản âm nhạc chuyên nghiệp, có rất nhiều vấn đề. Ở đây, chúng tôi muốn giới thiệu một vài nguyên tắc căn bản để trình bày một tổng phổ, nhất là việc xác định thông số giữa độ lớn của khuông nhạc và độ lớn của các chữ ghi trên đó. Thông số này được tôn trọng và thực hiện trên tất cả các tổng phổ với mọi kích cỡ giấy lớn nhỏ khác nhau.
“Tổng phổ” là danh từ chỉ chung những trang nhạc dùng để chép phần tác phẩm sẽ trình diễn của tất cả các loại nhạc cụ, một hoặc nhiều giọng hát, hợp xướng... của một tác phẩm âm nhạc.
Trong tổng phổ, ngoài những nốt nhạc còn rất nhiều “chữ” được ghi kèm để chỉ sắc thái, tình cảm, tốc độ, những vấn đề về kỹ thuật của nhạc cụ... Ngành xuất bản âm nhạc có những qui định cụ thể về độ lớn (size), kiểu chữ (style) và vị trí của nó đối với khuông nhạc, trang nhạc. Ở đây chúng tôi muốn đề cập đến một vài quy định căn bản của một số nhà xuất bản âm nhạc ở Paris và đó cũng là những nhà xuất bản âm nhạc danh tiếng của thế giới như: Salabert, Durand, Max Eschig, Henry Lemoins...
I. Về độ lớn của khuông nhạc và các chữ
Đây là vấn đề quan trọng bậc nhất mà các nhà xuất bản đã tuân thủ nó như một qui luật, với mục đích cuối cùng là tạo sự hài hòa, cân đối giữa độ lớn của nốt nhạc và độ lớn của các chữ được trình bày trên tổng phổ.
Với mỗi một tổng phổ, xuất phát từ nhu cầu sử dụng, sẽ được trình bày với nhiều kích cỡ khuông nhạc khác nhau. Với khuông nhạc mặc định (100%) của các chương trình viết nhạc dùng trên máy vi tính, tổng phổ dàn nhạc giao hưởng thường được dùng với tỉ lệ 50%, cho phân phổ là 90%, cho các tác phẩm tứ tấu là 76%... Những tỉ lệ này có thể linh động gia giảm, tùy theo chúng được in ra với kích cỡ giấy nào, và nhất là tùy thuộc vào biên chế nhạc cụ, giọng hát... của tác phẩm. Graveur sẽ chọn một tỉ lệ để đạt hiệu quả cao nhất về tiện ích sử dụng, thẩm mỹ và kinh tế.
Các nhà xuất bản âm nhạc đã thống nhất được qui tắc để ghi những chữ trên tổng phổ, phân phổ hoặc các trang nhạc viết cho các nhạc cụ, giọng hát... với một "size", "style" và vị trí của nó so với khuông nhạc mặc định (đối với Finale là tỉ lệ khuông nhạc 100% và đối với Encore là size 3 - trong Staff Sheet).
II. Những qui định về "size", "style" và vị trí của các chữ ghi trên tổng phổ đối với khuông nhạc mặc định (100%)
- Những chữ thuộc về "mouvement" như: Andante, Moderato, Allegro, Rall., Rit., Accel.... được dùng với size 14,style bold và được đặt bên trên khuông nhạc (đối với tổng phổ dàn nhạc giao hưởng nó được đặt bên trên từng "bộ" của dàn nhạc).
- Những chữ thuộc về "nuence" như: p (piano), f (forte), cresc., dim.... được dùng với size 12, style bold+italic và được đặt bên dưới khuông nhạc, riêng đối với các bè là giọng hát (có lời) nó được đặt trên khuông nhạc.
- Những chữ thuộc về kỹ thuật, kỹ xảo của các nhạc cụ như: pizz., arco, sourd., senza sourd., marcato... được đặt trên khuông nhạc và dùng với size 12. Riêng style, có thể bold hoặc regular (normal) tùy từng nhà xuất bản.
Ngoài ba dạng như đã kể trên, những loại chữ còn lại tùy theo "gu" của correcteur, mà họ có những qui định riêng đối với graveur của họ.
Nói như thế, không phải không có những trường hợp ngoại lệ. Ngoại lệ đó bao giờ cũng với mục đích là đem lại cho người biểu diễn hoặc nhạc trưởng sự thuận lợi hơn trong lúc trình diễn tác phẩm.
Với những qui định trên, các nhà xuất bản đã đạt được sự hài hòa giữa độ lớn của nốt nhạc và các chữ ghi trên tổng phổ, điều đó được xem như một nguyên tắc thẩm mỹ. Còn những qui định về vị trí của chúng, được tôn trọng như là nguyên tắc của âm nhạc.
III. Hold margins - chức năng bảo đảm nguyên tắc thẩm mỹ
Nếu tổng phổ dùng khuông nhạc với size có tỉ lệ 50%, 60%, 70%... hoặc một tỉ lệ bất kỳ nào đó thì size của các chữ cũng phải nhỏ lại theo tỉ lệ tương ứng, để bảo đảm nguyên tắc thẩm mỹ như đã nói ở trên.
Đối với Encore, nếu chúng ta dùng Staff Sheet; và đối với Finale, nếu ta dùng Resize Toll để thay đổi size của khuông nhạc, thì các chữ được tạo ra "trên trang" (trong Encore được tạo ra từ Title trong Palette Graphics, còn trong Finale tạo ra từ Text Tool) sẽ giữ nguyên độ lớn ở mọi size của khuông nhạc. Việc tính toán để thay đổi size của các chữ cho tương thích với size của khuông nhạc là vấn đề vô cùng phức tạp và không tuyệt đối (vì size chữ chỉ là những số nguyên). Vì vậy, các hãng khi viết ra chương trình Encore và Finale đã tính đến điều này. Họ đã tạo ra một chức năng cho phép chương trình vừa thay đổi size của khuông nhạc, vừa thay đổi size của các chữ hoặc những gì thể hiện trên trang nhạc. Tất cả sẽ tự động thay đổi theo tỉ lệ bất kỳ mà chúng ta đặt cho nó.
Đó là chức năng "Hold margins" (trong Resize Page của Finale) và "Enlarge or Reduce Score" (trong Page Setup của Encore). Chỉ cần vào đây và điền vào số phần trăm mà chúng ta muốn thay đổi, chức năng này sẽ tự động thu nhỏ hoặc phóng lớn toàn bộ những dữ kiện trên trang nhạc (trong đó có size khuông nhạc và chữ ghi trên tổng phổ), trong lúc vẫn giữ nguyên kích thước chúng ta đã đặt cho trang giấy. Khi thực hiện chức năng này, màn hình sẽ bung lớn hoặc thu hẹp trang giấy lại, chúng ta nghĩ là kích thước trang giấy bị thay đổi, nhưng sự thật không phải như thế.
Như vậy, cùng một size 14, nếu dùng Hold margins 100% nó có độ lớn tương ứng với size khuông nhạc 100%; nhưng nếu dùng Hold margins 50% nó sẽ có độ lớn tương ứng với size của khuông nhạc là 50%. Đây là chức năng mà cả những người thành thạo hai chương trình này, tuy biết nhưng vẫn không hiểu hết tác dụng của nó.
Ngày nay, đối với một vài nhà xuất bản, size chữ dùng cho tổng phổ dàn nhạc giao hưởng được tăng lên: dùng size 16 và 14 thay cho size 14 và 12.
IV. Yếu tố tạo phong cách cho từng nhà xuất bản âm nhạc
1. Font chữ:
Đa số các nhà xuất bản sử dụng một loại font chữ ghi trên tổng phổ đó là font Times (cho máy Macintosh) và font Times New Roman (cho máy PC), có một số ít nhà xuất bản không dùng font Times mà dùng font New Century.
2. Font nốt nhạc:
Chương trình Encore dùng font mặc định là font Anastasia. Chương trình này không cho phép can thiệp vào những format của cấu tạo nốt nhạc, nên không thể đổi font mặc định.
Chương trình Finale dùng font mặc định là Petrucci, các phiên bản từ Finale98 trở về sau dùng font mặc định là font Maestro. Tuy nhiên, do chương trình cho phép chỉnh sửa những format về nốt nhạc nên Finale có chức năng cho phép thay đổi font mặc định.
Sự thay đổi font mặc định là một trong những vấn đề tạo nên phong cách của nhà xuất bản. Có nhà xuất bản dùng font mặc định của chương trình, nhưng cũng có nhiều nhà xuất bản đặt viết bộ font riêng cho mình. Ví dụ: Max Eschig dùng font Petrucci, Salabert dùng font Sonata và về sau dùng font Cosmic...
Nếu là một graveur chuyên nghiệp, nhìn nốt nhạc họ có thể biết bản nhạc được chép bởi font gì và kết kợp với việc  trình bày một số chữ ghi trên bản nhạc, họ có thể phân biệt và nhận ra ngay bản nhạc đó thuộc nhà xuất bản âm nhạc nào.
Đó chính là phong cách của mỗi nhà xuất bản âm nhạc chuyên nghiệp.

nguồn: giaidieuxanh
Hữu Trịnh

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét