Thứ Hai, ngày 18 tháng 10 năm 2010

Phần thứ hai Hình thức âm nhạc

Phần thứ hai
Hình thức âm nhạc

I. Đoạn nhạc.
1. Định nghĩa, sơ đồ chung:
Đoạn nhạc là hình thức trần thuật của tư duy âm nhạc hoàn thiện và phát triển, là một hình thức âm nhạc nhỏ nhất. Chứa đựng mức độ cao của tính thống nhất chủ đề và điệu tính, cao trào chung và tính tập trung lớn của sự phát triển.
Sự thống nhất chủ đề thể hiện ở tính khái quát của nội dung giai điệu, tiết tấu, của nội dung môtip và các phương tiện diễn tả khác nữa, trong đó có cả tính thống nhất cấu tạo. Sự thống nhất điệu tính được biểu hiện bằng tiến hành kết hoàn toàn cuối đoạn ở điệu tính lúc bắt đầu hoặc ở điệu tính chuyển điệu. Là hình thức của tư duy âm nhạc, đoạn nhạc xuất hiện trong giai đoạn cao trào của sự phát triển nghệ thuật âm nhạc; khi mà các phương tiện giai điệu, tiết tấu đã hình thành, phát triển; mối quan hệ chức năng của khoảng cách cũng như cả sự tương quan giữa các yếu tố được đưa vào tổ chức nội tại của đoạn nhạc.
Mối tương quan về hòa âm trong đoạn nhạc có thể được tiến hành như sau:
- Đoạn nhạc trong cùng một điệu tính, có nghĩa đoạn nhạc được bắt đầu và kết thúc chỉ trong một điệu tính.
- Đoạn nhạc chuyển điệu- kết thúc ở một điệu tính khác. Đoạn nhạc chuyển điệu thường được kết thúc ở điệu tính chuyển điệu gần hoặc chuyển sang điệu tính song song.
2. Các dạng đoạn nhạc.
Các dạng cấu trúc đoạn nhạc rất phong phú, đa dạng nhưng có thể sắp xếp thành một số mẫu mực, điển hình nhất.
a. Đoạn nhạc với cấu trúc nhắc lại.
Đoạn nhạc trong nhiều trường hợp gồm hai câu nhạc trong đó có câu nhạc thứ hai trình bày nhắc lại câu nhạc thứ nhất. Câu thứ nhất kết nửa, câu thứ hai kết trọn hoàn toàn.
Đoạn nhạc với cấu trúc nhắc lại được sinh ra trong thể loại nhảy múa và hành khúc, đòi hỏi tính thống nhất chuyển động, liên quan tới tính chu kỳ của giai điệu- tiết tấu, bao trùm và thống nhất hai câu.
Đoạn nhạc với cấu trúc nhắc lại trong nhiều trường hợp xuất hiện mối tương hỗ trong lối tiến hành kết câu nhạc như sau:
- Câu thứ nhất chứa đựng đường nét chuyển động từ bậc chủ đến bậc át, còn câu thứ hai từ bậc át tới bậc chủ: T-D D-T.
- Câu thứ nhất kết ở bậc át, tiếp theo câu thứ hai ở bậc hạ át lúc đầu: T-D S-T
- Câu thứ nhất có xu hướng ngả về hiệu quả của bậc hạ át.
- Câu thứ nhất kết ở hợp âm bậc hạ át.
- Đôi khi còn gặp các câu trong đoạn nhạc cấu trúc có nhắc lại được tiến hành kết câu như nhau.
b. Đoạn nhạc với cấu trúc không nhắc lại:
Dạng đoạn nhạc với cấu trúc không nhắc lại có thể chứa đựng hai câu nhạc tương phản về nội dung, có khi câu thứ hai trình bày phát triển nhân tố âm nhạc từ câu thứ nhất.
Đoạn nhạc với cấu trúc không nhắc lại nổi bật bằng tính liên tục trong sự phát triển. Trong đoạn nhạc với cấu trúc nhắc lại được phân biệt bằng tính chu kỳ tạo ra sự ổn định, cân bằng trong mạch chuyển động, còn đoạn nhạc với cấu trúc không nhắc lại thiếu tính chu kỳ nên sinh ra sự liên tục không ngừng và chuyển động hướng tới. Đoạn nhạc với cấu trúc nhắc lại nhấn mạnh khuynh hướng tập trung chủ đề, còn đoạn nhạc với cấu trúc không nhắc lại trong nhiều trường hợp nổi bật bằng tính phong phú về nội dung âm điệu, môtip.
c. Đoạn nhạc với ba câu nhạc.
Đoạn nhạc với ba câu nhạc thường ít gặp hơn. Cấu trúc của dạng này tạo khả năng cho mối tương quan đa dạng giữa các câu, thông thường hai câu đầu tương phản với nhau về cách tiến hành giai điệu, tiết tấu và cách tiến hành kết câu giữa chúng.
d. Đoạn nhạc không phân câu.
Đoạn nhạc không phân thành câu có nét chuyển động của một giai điệu, thiếu sự tương phản tiết tấu và tạo trong sự nhận thức sự hoàn chỉnh qua tiến hanh kết trọn ở cuối đoạn nhạc.
e. Đoạn nhạc phức tạp.
Đoạn nhạc phức tạp bao gồm hai đoạn nhạc giống nhau về nội dung chủ đề nhưng cuối mỗi đoạn được tiến hành kết trọn hoàn toàn ở các điệu tính khác nhau.
Trong thực hành phần tích nhiều khi ta còn gặp cấu trúc đoạn nhạc không kết trọn hoàn toàn o cuối đoạn. Cũng có trường hợp đoạn nhạc có thể kết không phân ngắt. Có thể gặp đoạn nhạc phát triển không ổn định. Đoạn nhạc được phát triển trong quá trình chung của sự phát triển chủ đề trong khuôn khổ của những những hình thức lớn hơn.
3. Ứng Dụng.
Trong thực hành nghệ thuật đoạn nhạc có hai cách sử dụng căn bản
- Đoạn nhac trình bầy.
Đoạn nhạc trình bày là đoạn nhạc phục vụ cho sự trần thuật chất liệu cơ bản của chủ đề trong khuôn khổ của những hình thức âm nhạc lớn hơn.
- Hình thức âm nhạc độc lập.
Là đoạn nhạc không chỉ trần thuật chủ đề mà còn phát triển đáng kể, trong đó xuất hiện hệ thống hình tượng độc lập, hoàn thiện. Các quá trình trong đoạn nhạc là hình thức âm nhạc độc lập có khuôn khổ phát triển và độc lập hơn. Thường thường câu thứ nhất trần thuật chất liệu chủ đề cơ bản, còn câu thứ hai có phần nhắc lại và phất triển cao trào. Cuối đoạn trong một số trường hợp được hình thành phần kết phát triển mạnh mẽ thực hiện vai trò của giai đoạn kết thúc.
Đoạn nhạc là hình thức nhạc độc lập được sử dụng rộng rãi như những khác nhạc đàn nhỏ nhắn, ca khúc quần chúng, ca khúc thiếu nhi và cả những ca khúc nghệ thuật, ca khúc hợp xướng, đặc biệt hình thức số lớn những bài ca. Nhưng ca khúc ấu thể hiện một hình tượng âm nhạc không phức tạp lắm nhưng có tính khái quát cao.
Đoạn nhạc nằm trong phần cơ bản của hình thức phiên khúc, là phần chính. Tùy thuộc vào số lượng phiên khúc trong lời ca cũng như từ tính cụ thể thay đổi đôi chút trong khuôn khổ của âm nhạc, đường nét giai điệu , các phương tiện hòa âm, tiết tấu và facture; Nó đem vào hình thức phiên khúc yếu tố biến tấu mà trong lý thuyết hiện nay gọi là hình thức phiên khúc biến tấu.
4. Vài hiện tượng đặc biệt trong cấu trúc đoạn nhạc.
Đoạn nhạc là tư duy âm nhạc hoàn thiện được phân biệt bởi tổ chức đặc thù trong cấu trúc nội tại của mình. Chúng bị phụ thuộc bởi những yếu tố về thời gian, nguyên tắc về lĩnh vực nhịp điệu. Cơ cấu trong thành phần đoạn nhạc tạo thành hai dạng tương quan cơ bản : cân phương (vương vắn) và không cân phương (không vuông vắn).
a. Đoạn nhạc cân phương.
Là đoạn nhạc trong đó có con số chứa đựng về kích cỡ số nhịp.
Kết cấu cân phương liên quan đến nhẩy múa và hình tượng hành khúc trên nền tảng với mạch chuyển động có tính chu kỳ. Tuy nhiên tính cân phương không phải là nguyên tắc tổng hợp, đặc biệt trong cấu trúc âm nhạc. Nó là một trong tổ chức nội tại của đoạn nhạc và còn có những cách cấu trúc đa dạng và phức tạp hơn. Tính cân phương giúp nhận thức dễ dàng nhưng lại gây cảm giác đều đặn, máy móc. Khi phá vỡ lối cấu trúc cân phương tạo ra những khả năng mới trong biểu hiện như sự dàn trải, ca xướng với tính chất tự do, trôi chảy hơn trong nhận thức âm nhạc
b. Đoạn nhạc không cân phương.
Là mối tương quan giữa các bộ phận của đoạn nhạc như câu nhạc, tiết nhạc, môtíp không cân bằng về kích cỡ
Là tương phản tự nhiên với tính chất cân đối , nghiêm khắc, khuyng hướng khắc phục sự cân đối. Việc khắc phục đã tạo ra khả năng thể hiện rộng rãi, ở khía cạnh ngẫu hứng tự do và phong phú của tư duy sâu sắc, phản ánh ngững khuynh hướng đặc biệt, Những hình tượng sinh động, khác biệt với tính cân bằng
* Tính không cân phương được hình thành từ các phương pháp khác nhau.
- Cấu trúc hình thành từ cân phương
- Tính không cân phương có thể xuất hiện qua lối tiến hành kết gối giữa hai câu nhạc, nhịp cuối cùng của cơ cấu trước đó trùng hợp với nhịp đầu tiên của cơ cấu tiếp theo
- Để khắc phục cấu trúc cân phương người ta sử dụng kết bổ sung để trở thành cấu trúc không cân phương.
- Thay đổi nhịp thường xuyên hoặc các chủ đề hình thành từ chất liệu dân gian.
c. Nhắc lại của đoạn nhạc.
Nghĩa là nhắc lại nguyên dạng hoặc nhắc lại thay đổi có tính biến tấu.

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét