Thứ Sáu, ngày 01 tháng 5 năm 2009

Nguyên tắc về đối âm

(Biên soạn: NS Đắc Tâm)

Đối âm là soạn ca khúc để đệm cho ca khúc. J.S.Bach là cây đại thụ trong nhạc cổ điển và ông là người viết đối âm cực kỳ hay. Viết đối âm không khó nhưng muốn viết đối âm để nghe thuận tai đòi hỏi 3 điều:

1. Biết viết giai điệu,

2. Biết lập tiết tấu và tiết điệu,

3. Thuộc lòng các nốt trong các hợp âm.

Bạn hãy quên đi những "điều luật" trong hòa âm cổ điển như: cấm quảng 5 và quảng 8 song song; cấm viết chéo bè, v.v... để thả hồn cho thoải mái bay theo cảm xúc của mình đối với ca khúc. Khi soạn hòa âm cho ca khúc, tôi xin các bạn lưu ý như sau:

+ Không nên nói khi đang có người nói. Khi người ta đang hát thì không nên soạn cho nhạc cụ độc tấu. Nếu làm như vậy thì cái gì là chánh? Ca khúc hay là nhạc đệm?

Như vậy khi giọng hát đang thể hiện, ta nên đệm hoặc rải hợp âm theo tiết điệu.

+ Nếu muốn nói khi người ta đang nói thì chỉ nói ít và nói khẻ hoặc vâng dạ, ầm ừ cho người nói biết là ta đang lắng nghe.

Điều này có nghĩa là: khi giai điệu hát nhiều nốt ngắn (nốt mốc đơn và nốt mốc đôi) thì giòng nhạc đệm chỉ hát các nốt kéo dài (nốt đen, nốt trắng, nốt tròn). Và khi giai điệu hát nhiều nốt kéo dài thì giòng nhạc đệm có thể hát nhiều nốt ngắn.

+ Khi giai điệu hát theo chiều đi lên, thì giòng nhạc đệm nên theo chiều đi xuống (nhất là giòng bass) và ngược lại.

+ Các câu nhạc hòa âm nên tuân thủ theo hợp âm. Thí dụ: với tuyến hợp âm cho ca khúc như sau

Em | D | Am | C | G | B7 | Em

thì các nốt trong giòng nhạc đệm phải được tiến hành di chuyển từ các nốt trong hợp âm Em để đến D, rồi đến Am, rồi đến C...

Và nên đặt nốt ở giai điệu hòa âm khác với nốt của ca khúc ở các đoạn dừng nghỉ (nhưng nốt này phải là nốt trong hợp âm) để tạo ra bè với giai điệu ca khúc.

Hòa âm, nếu không có giai điệu chánh, sẽ không có nghĩa và không diễn tả được điều gì cả. Một giai điệu không đẹp, dù người soạn hòa âm có cố công tôn tạo bằng thủ pháp hòa âm cũng vẫn là một giai điệu không đẹp. Nhưng một giai điệu đẹp, dù chỉ với hòa âm đơn giản (đệm bằng một guitar) hoặc không có hòa âm (hát "khô") thì cũng đủ làm mê mẫn người.
Qua bài "Nguyên Tắc Về Đối Âm (1)", các bạn đã nghe hòa âm "nháp" phần 1 của ca khúc "Bay Đi Cánh Chim Biển" theo đúng hợp âm mà tôi đã ghi và tải trong Diễn Đàn tại phần Cách chuyển hợp âm, hòa âm căn bản cho một bài hát. Phần hòa âm nháp này có 5 giòng nhạc:

1. Recorder cho Giai Điệu.

2. Organ để làm hợp âm nền.

3. Guitar để rải hợp âm với tiết điệu rải 2 nhịp.

4. Bass

5. Trống, được soạn với tiết điệu 3/4 không như bình thường với mẫu tiết điệu 2 nhịp.

Qua phần 2 này, bạn sẽ xem và nghe Organ được thay bằng 2 dàn strings + clarinet với nhiều chi tiết hơn để tạo thành nền giai điệu đệm.

http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=78
Bài tập 3 cũng là phần 1 của bài "Bay Đi Cánh Chim Biển" nhưng được phối âm theo phong cách cổ điển
Các bạn tham khảo kỹ thuật đối âm, giai điệu hòa âm mà tôi làm mẫu. Trong bài viết tiếp theo về hòa âm, tôi sẽ nói cụ thể hơn về các kỹ thuật này.

http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=84
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=85
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=86
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=91
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=92
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=93
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=94
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=95
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=96
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=97
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=98
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=99
http://www.bluemelodyvn.com/diendan/index.php?act=attach&type=post&id=100
Tôi đã đọc và đã trả lời hầu hết các thắc mắc của các bạn . Xin nói rõ thêm là tôi không tài cán hay giỏi giang gì trong lãnh vực hòa âm cũng như trong sáng tác ca khúc. Những điều mà tôi hướng dẫn/truyền đạt đến các bạn là từ thực tiển "hành động" - trăm hay không bằng tay quen.

Cũng đã một thời - thời còn trẻ dại, tôi "lăn lộn" với nhiều ban nhạc và đã từng là tay lead guitar và trưởng ban nhạc (soạn hòa âm và ráp tập dợt cho nhiều nhóm nhạc phong trào). Tôi cũng đã thắc mắc về hòa âm như: tại sao hợp âm của ca khúc này được soạn hay quá, hay tại sao có người hòa âm ca khúc này nghe "đã lổ tai" hơn những nhạc sĩ khác... Điều khổ tâm của tôi lúc đó là thiếu sách tham khảo và không có tiền để học hòa âm. Và tôi đã tự tìm hiểu bắng cách nghiên cứu các ca khúc nổi tiếng của Mỹ qua các bài nhạc in trong các cuốn "Hit Parade".

Như tôi đã nói, các bạn hãy đừng quan tâm đến những "luật hòa âm" in trong sách nhạc cổ điển. Các bạn có biết là The Beatles khởi đầu là những người chơi nhạc không biết một chút gì về nhạc lý? Họ chỉ có lòng đam mê và đôi tai biết nghe nhạc. Và họ là những người dám cả gan phá vỡ các qui định hòa âm cổ điển bằng cách sử dụng quảng 5 song song (mà bây giờ được mọi người chấp nhận và gọi là Power Chords), quảng 8 song song, sử dụng các quảng nghịch trong giai điệu...

A. Muốn soạn được hòa âm, điều tối cần thiết là các bạn:

1. Phải thuộc lòng các nốt của tất cả các hợp âm trưởng, thứ, 7, dim, dim7, aug, sus2, sus4 và biết cách suy ra nốt của những hợp âm nghịch khác.

2. Phải thuộc lòng vòng quảng 5.

3. Phải tính được các hợp âm thay thế nhau, nghĩa là: một hợp âm thuận đệm được cho 3 nốt và một nốt có thể được đệm bằng 3 hợp âm thuận.

B. Trước khi soạn hòa âm cho một ca khúc, các bạn hãy hát cho đến thuộc lòng ca khúc này để có được cảm xúc đối với ca khúc, từ đó các bạn mới sáng tác ra được giai điệu và tiết điệu hòa âm.

Nếu chỉ soạn hòa âm theo thị hiếu thấp - ghi đại hợp âm bậy bạ nào đó, chọn tiết tấu đệm đã được "vi tính hóa" hoặc cài đặt sẳn hoặc sử dụng các loops thương mại rồi cho hòa âm "xập xình" ì-xèo lên thì... tongue.gif cũng là hòa âm đấy thôi!!! Và cần gì phải biết hòa âm!

Nếu chỉ cần biết nhạc lý là đủ để sáng tác được các ca khúc đẹp với hòa âm tuyệt vời thì thế giới này đã tràn đầy âm nhạc đẹp!

Điều mà cả thế giới đã lãng quên trong cơn bão tiền tài và danh vọng hão huyền là nghệ thuật đích thực đòi hỏi "tâm hồn" + "con tim" chân chính.

Đắc Tâm

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét